Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Kết cấu của chuyên đề gồm 3 phần:
Chương 1: Những lý luận cơ bản về hiệu quả kinh doanh của doanh
nghiệp trong nền kinh tế thị trường.
Chương 2: Phân tích thực trạng hiệu quả kinh doanh của công ty xăng
dầu Bắc Thái.
Chương 3: Định hướng và giải pháp phát triển công ty xăng dầu Bắc
Thái trong thời gian tới
Do điều kiện thực tập có hạn và vốn kiến thức còn hạn chế. Chắc hẳn
chuyên đề của em còn nhiều thiếu xót, em mong nhận được sự góp ý của các
thày cô giáo để chuyên đề của em được hoàn chỉnh hơn. Em xin chân thành
cảm ơn!
2
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
CHƯƠNG 1
NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA
DOANH NGHIỆP TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
1.1. Hiệu quả kinh doanh
1.1.1. Khái niệm hiệu quả kinh doanh
Không ngừng nâng cao hiệu quả kinh doanh đã thực sự là mối quan
tâm hàng đầu cuả mọi nền sản xuất xã hội và của mọi doanh nghiệp. Hơn bao
giờ hết, hiệu quả kinhh doanh luôn là một mục tiêu mà bất cứ doanh nghiệp
nào cũng phấn đấu đạt được thật cao. Hiện nay có rất nhiều quan điểm về hiệu
quả kinh doanh. Ta có thể khái quát những quan điểm đó như sau:
Theo Adam smith “ Hiệu quả kinh doanh là hiệu quả đạt được trong
hoạt động kinh tế, là doanh thu tiêu thụ hàng hoá”. Quan điểm này thống nhất
hiệu quả kinh doanh với doanh thu tiêu thụ hàng hoá là chỉ tiêu hàng đầu và
cũng là chỉ tiêu duy nhất phản ánh hiệu quả kinh doanh. Quan điểm này
không phù hợp với thực tiễn lắm. Trong quá trình kinh doanh, một doanh
nghiệp không chỉ phải quan tâm đến doanh thu mà còn phải quan tâm tới chi
phí. Khi kinh doanh, nếu doanh nghiệp đạt được mức doanh thu cao, thế
nhưng chi phí bỏ ra lại quá cao, có khi còn cao hơn cả doanh thu thì không
một doanh nghiệp nào muốn vậy. Nếu thế thì không thể coi hoạt động kinh
doanh của doanh nghiệp đạt được hiệu quả kinh doanh mặc dù doanh thu của
doanh nghiệp lớn như thế nào.
Quan điểm thứ hai cho rằng “ Hiệu quả kinh doanh là quan hệ tỷ giữa
phần tăng thêm của kết quả và phần tăng thêm của chi phí”. Quan điểm này đã
nêu lên được mối quan hệ giữa kết quả thu được và chi phí trong quá trình kinh
doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, quan điểm này chỉ đề cập tới phần tăng
thêm chứ chưa nói tới phần chi phí và kết quả kinh doanh ban đầu. Cho nên
quan điểm này cũng chưa phản ánh đúng bản chất của hiệu quả kinh doanh.
3
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Quan điểm tiếp theo cho rằng “hiệu quả kinh doanh là một đại lượng so
sánh giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó”. Quan
điểm này hơi giống với quan điểm thứ hai, tuy nhiên nó có sự tiến bộ hơn so
với quan điểm thứ hai ở chỗ nó phản ánh toàn bộ kết quả và chi phí của doanh
nghiệp trong hoạt động kinh doanh.
Quan điểm “hiệu quả kinh tế thương mại phản ánh trình độ sử dụng các
nguồn lực của xã hội trong lĩnh vực thương mại thông qua những chỉ tiêu đặc
trưng kinh tế- kĩ thuật, được xác định bằng tỷ lệ so sánh giữa các đại lượng
phản ánh kết quả đạt được về kinh tế với các đại lượng phản ánh chi phí bỏ ra,
hoặc nguồn vật lực đưa vào trong kinh doanh thương mại” (trích GT kinh tế
thương mại – GS. TS Đặng Đình Đào, trang 454, nhà xuất bản thống kê) là
quan điểm phán ánh rõ nhất hiệu quả kinh doanh. Quan điểm này cho thấy
hiệu quả kinh doanh là biểu hiện mối quan hệ giữa kết quả thu được và chi
phí bỏ ra.
Tóm lại, ta có thể hiểu hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế
phản ánh lợi ích thu được trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh
nghiệp trên cơ sở so sánh kết quả kinh doanh thu được và chi phí mà doanh
nghiệp bỏ ra trong quá trình kinh doanh.
1.1.2 Phân loại hiệu quả kinh doanh
Hiện nay, có rất nhiều cách phân loại hiệu quả kinh doanh khác nhau.
Tuỳ theo mục đích nghiên cứu và sử dụng mà người ta có thể sử dụng cách
phân loại hiệu quả nào. Về cơ bản hiệu quả kinh doanh được phân loại theo
một số cách sau:
Hiệu quả xã hội và hiệu quả cá biệt
Hiệu quả xã hội còn được xem là hiệu quả kinh tế quốc dân là hiệu quả
tổng hợp được xem xét trên toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Hiệu quả xã hội là
sự phản ánh những đóng góp của doanh nghiệp cho xã hội như nộp ngân sách
4
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
cho nhà nước, tạo việc làm cho người lao động, nâng cao đời sống cho người
lao động
Hiệu qủa cá biệt là hiệu quả thu được từ hoạt động kinh doanh của
từng doanh nghiệp. Nó được biểu hiện bằng doanh lợi mà mỗi doanh nghiệp
đạt được trong quá trình kinh doanh.
Giữa hiệu quả xã hội và hiệu quả cá biệt có mối quan hệ nhân quả và có
tác động qua lại. Khi các doanh nghiệp kinh doanh có hiệu quả thì hiệu quả xã
hội mới có thể đạt được. Bởi hiệu quả xã hội được xây dựng trên hiệu quả kinh
doanh của từng doanh nghiệp. Ngược lại, hiệu quả xã hội đạt được, nhà nước
với tư cách là người đại diện cho xã hội sẽ đưa ra những chính sách, biện pháp
hỗ trợ các doanh nghiệp nâng cao hiệu quả kinh doanh của mình. Khi nhà nước
sử dụng cơ chế quản lý đúng đắn thì sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh
nghiệpnâng cao hiệu quả kinh doanh của mình. Ngược lại, nếu cơ chế quản lý
lạc hậu, cồng kềnh, thiếu tính linh hoạt sẽ kìm hãm sự phát triển của doanh
nghiệp khiến cho doanh nghiệp không đạt hiệu quả kinh doanh cao đựơc.
Hiệu quả tuyệt đối và hiệu quả so sánh
Hiệu quả tuyệt đối là hiệu quả được tính toán cho từng phương án cụ thể.
Nó được xác định thông qua mối quan hệ giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra
khi thực hiện hoạt động kinh doanh. Về mặt lượng, hiệu quả này đựơc thể hiện
bằng các chỉ tiêu như năng suất lao động, thời gian hoàn vốn, tỷ suất lợi nhuận
Hiệu quả so sánh hay còn gọi là hiệu quả tương đối được xác định thông
qua việc so sánh các chỉ tiêu tuyệt đối hoặc so sánh sự tương quan giữa các chỉ
tiêu thể hiện chi phí, doanh thu, lợi nhuận hoặc kết quả kinh doanh của các
phương án với nhau. Thông qua đó doanh nghiệp có thể lựa chon được phương
án kinh doanh hiệu qủa nhất.
Hiệu quả tổng hợp và hiệu quả từng nhân tố
Quá trình kinh doanh của doanh nghiệp là một quá trình phức tạp có sự
kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau như lao động, vốn, công nghệ, Hiệu
5
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
quả tổng hợp là sự phản ánh hiệu quả sử dụng tổng hợp các yếu tố như các
loại chi phí, nguồn lực được doanh nghiêp huy động nhằm đạt được các mục
tiêu về mặt kinh tế của doanh nghiệp.
Hiệu quả nhân tố là sự phản ánh trình độ sử dụng các loại chi phí,
nguồn lực riêng biệt của doanh nghiệp. Ví dụ, như hiệu quả sử dụng lao động,
hiệu quả sử dụng vốn
Giữa hiệu quả tổng hợp và hiệu quả nhân tố có mối quan hệ gắn bó
chặt chẽ với nhau. Hiệu quả tổng hợp chỉ có thể đạt được mức cao nhất khi
các nhân tố tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh đựơc sử dụng một
cách hiệu quả nhất. Quá trình sản xuất kinh doanh là một quá trình gồm nhiều
yếu tố tham gia. Do đó, hiệu quả của từng nhân tố đều có ảnh hưởng nhất
định đến hiệu quả tổng hợp. Hiệu quả tổng hợp thể vẫn đạt dược mặc dù ở
mức chưa cao nếu trong quá trình sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp đã sử
dụng một vài nhân tố mà chưa hiệu quả. Việc phân tích hiệu quả nhân tố và
hiệu quả tổng hợp đối với doanh nghiệp là hết sức quan trọng. Nó giúp doanh
nghiệp có thể phát hiện ra yếu tố sử dụng không hiệu quả qua đó doanh
nghiệp có thể đưa ra giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng các
nhân tố đó từ đó nâng cao hiệu quả tổng hợp.
1.1.3. Sự cần thiết và vai trò của hiệu quả kinh doanh đối với doanh
nghiệp trong nền kinh tế thị trường.
Kể từ khi chuyển sang cơ chế thị trường, các doanh nghiệp phải tự
mình vật lộn với thị trường để tồn tại và phát triển. Đã có nhiều doanh nghiệp
ra đời và cũng đã có không những doanh nghiệp phải phá sản, lý do đơn giản
là các doanh nghiệp đó hoạt động không hiệu quả, không đáp ứng được yêu
cầu của nền kinh tế thị trường. Nâng cao hiệu quả kinh doanh luôn luôn là
điều mong muốn của mỗi doanh nghiệp, nó đóng vai trò quan trọng trong sự
tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Mục tiêu của các doanh nghiệp là đạt
6
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
được tối đa hoá lợi nhuận trong điều kiện nguồn lực khan hiếm và môi trường
luôn biến động, cạnh tranh gay gắt. Muốn đạt được kết quả đó thì doanh
nghiệp phải đạt hiệu quả kinh doanh cao và đây cũng là công cụ để các nhà
quản trị thực hiện chức năng của mình.
Nâng cao hiệu quả kinh doanh là cơ sở để đảm bảo sự phát triển bền
vững của mỗi doanh nghiệp. Sự tồn tại của doanh nghiệp được xác định bởi
sự có mặt của doanh nghiệp đó trên thị trường. Nâng cao hiệu quả kinh doanh
là nhân tố đảm bảo sự có mặt này và đây là cách thức để giúp doanh nghiệp
tồn tại và phát triển vững chắc trên thương trường. Trong điều kiện hiên nay
khi mà các nguồn lực đang ngày một ít đi, cạnh tranh là quyết liệt để tăng lợi
nhuận nâng cao hiệu quả kinh doanh. Sự tồn tại của doanh nghiệp cũng được
xác định bởi sự tạo ra hàng hoá, của cải vật chất và dịch vụ cho nhu cầu xã
hội đồng thời tạo ra tích luỹ cho xã hội. Để thực hiện được điều này thì doanh
nghiệp phải vươn lên đảm bảo thu nhập bù đắp được chi phí bỏ ra và có lãi
trong quá trình kinh doanh, từ đó đảm bảo được tái sản xuất mở rộng.
Trong quản trị doanh nghiệp, hiệu quả kinh doanh là công cụ cho các
nhà quản trị để quản lý doanh nghiệp. Các nhà quản trị có thể đưa ra phương
án tối ưu từ việc đánh giá hiệu quả và so sánh với các phương án khác từ đó
lựa chọn ra các phương án phù hợp với trình độ và tình hình của doanh
nghiệp, có thể đưa ra cái nhìn tổng quát về hoạt động kinh doanh của doanh
nghiệp, đánh giá, phát triển, quản lý, và sử dụng hợp lý các loại chi phí.
Hiệu quả kinh doanh cao cho ta biết được trình độ quản lý, trình độ sử
dụng lao động của các nhà quản lý doanh nghiệp đồng thời cũng từ đó giúp
các nhà quản trị đánh giá chung về nguồn lực của mình và đưa ra các biện
pháp nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực đó. Trước nhu cầu ngày càng
tăng của con người, trong khi các nguồn lực đầu vào đang dần cạn kiệt buộc
các doanh nghiệp phải sử dụng một cách tinh thông nhất các nguồn lực ấy để
7
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
phục vụ cho sản xuất với chi phí thấp nhất mà vẫn đáp ứng được yêu cầu cuả
khách hàng, không còn các nào khác là doanh nghiệp phải nâng cao hiệu quả
kinh doanh.
Nâng cao hiệu quả kinh doanh là nhân tố thúc đẩy cạnh tranh và tiến bộ
trong kinh doanh. Chấp nhận cơ chế thị trường là chấp nhận sự cạnh tranh.
Thị trường ngày càng phát triển thì các doanh nghiệp phải cạnh tranh với
nhau ngày càng khốc liệt hơn. Sự cạnh tranh không chỉ là canh tranh về hàng
hoá (chất lượng, giá cả, mẫu mã…) mà còn là sự cạnh tranh về uy tín, danh
tiếng thị trường, có cạnh tranh thì doanh nghiệp mới hoành thành mục tiêu đề
ra. Cạnh tranh vừa là động lực thúc đẩy vừa là sự kìm hãm sự phát triển của
doanh nghiệp. Do đó, để tồn tại và phát triển doanh nghiệp phải chiến thắng
trong cạnh tranh. Để đạt được điều này thì doanh nghiệp thì sản phẩm của
doanh nghiệp phải đạt yêu cầu về chất lượng, số lượng, giá cả, mẫu mã và
dịch vụ bán hàng. Như vậy, hiệu quả kinh doanh chính là hạt nhân cơ bản của
sự cạnh tranh, nâng cao hiệu quả kinh doanh là con đường để các doanh
nghiệp tự nâng cao sức cạnh tranh.
Hiệu quả kinh doanh còn là cơ sở để doanh nghiệp có thể nâng cao đời
sống người lao động. Khi doanh nghiệp đã đạt được hiệu quả kinh doanh cao
thì doanh nghiệp sẽ có nhiều điều kiện để nâng cao đời sống người lao động
thông qua việc tăng lương, thưởng, hay cải thiện môi trường làm việc cho
họ. Nếu doanh nghiệp kinh doanh không đạt hiệu quả thì kể cả khi doanh
nghiệp muốn nâng cao đời sống của người lao động thì cũng rất khó có thể
thực hiện được. Bởi khi doanh nghiệp kinh doanh không hiệu quả, bị thua lỗ
thì doanh nghiệp không thể tăng lương, thưởng cho người lao động vì nếu
như vậy thì chi phí kinh doanh của doanh nghiệp cũng sẽ tăng theo và khi đó
thì có thể doanh nghiệp sẽ bị thua lỗ nặng hơn.
8
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp sẽ góp phần phát
triển nền kinh tế xã hội. Khi hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp được
nâng cao thì doanh nghiệp sẽ có khả năng mở rộng quy mô doanh nghiệp, tạo
việc làm cho người lao động, góp phần giải quyết việc làm cho xã hội. Ngoài
ra, khi doanh nghiệp nâng cao hiệu quả kinh doanh của mình thì mức đóng
góp của doanh nghiệp vào ngân sách nhà nước cũng sẽ tăng.
1.2. Các tiêu chuẩn và chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh của
doanh nghiệp
1.2.1. Các tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh
nghiệp
Một hiện tượng kinh tế xã hội tồn tại, phát triển vô cùng phức tạp và có
nhiều biểu hiện khác nhau. Để có thể đánh giá chính xác, toàn diện và khách
quan quá trình phát triển của sự vật hiện tượng nào đó thì đòi hỏi phải xem
xét hiện tượng đó trên nhiều mặt của nó và phải kết hợp nhiều tiêu chuẩn khác
nhau. Chính vì vậy, không thể dùng một tiêu chuẩn để đánh giá bản chất của
hiện tượng nghiên cứu mà phải thông qua nhiều tiêu chuẩn, phải nghiên cứu
kĩ thì mới có thể đánh giá đúng hiện tượng kinh tế cần nghiên cứu.
Thời gian, không gian cũng nằm trong hệ thống các tiêu chuẩn để đánh
giá hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Vì tại mỗi thời gian và địa điểm
khác nhau thì mục tiêu phấn đấu của doanh nghiệp cũng khác nhau.
Chẳng hạn, trong thời kì suy thoái của nền kinh tế, doanh nghiệp kinh
doanh không có lãi thì ta không thể vội vàng kết luận rằng doanh nghiệp kinh
doanh không hiệu quả. Bởi trong thời kì đó, mục tiêu của doanh nghiệp là tiếp
tục duy trì hoạt động kinh doanh của mình chứ lợi nhuận không đạt lên hàng
đầu. Mặc dù không có lợi nhuận nhưng doanh nghiệp có thể lấy doanh thu bù
đắp được chi phí thì doanh nghiệp đó vẫn đạt được hiệu quả kinh doanh vì họ
đã đạt được mục tiêu kinh doanh của mình trong thời kì đó.
9
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Chính vì vậy, có thể nói rằng thời gian là yếu tố quan trọng để đánh giá
hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Tùy thuộc vào mục đích đánh giá hiệu
quả kinh doanh và lựa chọn các mốc thời gian khác nhau để đánh giá. Thông
thường các doanh nghiệp đánh giá hiệu quả kinh doanh theo từng năm.
Bên cạnh đó, ta cũng có thể coi tiêu chuẩn hiệu quả kinh doanh của
doanh nghiệp hiện nay chính là sự biến động của các chỉ tiêu hiệu quả kinh
doanh của kỳ này so với kỳ trước, tình hình kinh doanh thực tế so với kế
hoạch … Xét trên góc độ cụ thể, có thể đánh giá hiệu quả kinh doanh của
doanh nghiệp thông qua một số tiêu chuẩn:
+ Tỷ suất lợi nhuận của doanh nghiệp cao, giá trị gia tăng trên vốn
ngày càng tăng, doanh nghiệp có sự tích lũy để tái đầu tư, mở rộng quy mô,
và phát triển thị trường kinh doanh…
+ Đời sống của người lao động được doanh nghiệp quan tâm và ngày
càng được nâng cao.
+ Doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nộp thuế cho nhà nước
+ Tình hình tài chính của doanh nghiệp minh bạch, doanh nghiệp có
khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn.
1.2.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp
Lợi nhuận
Lợi nhuận bao giờ cũng là một trong những chỉ tiêu quan trọng nhất để
đánh giá hiệu quả kinh doanh của một doanh nghiệp. “ Lợi nhuận của doanh
nghiệp là biểu hiện bằng tiền của bộ phận sản phẩm thặng dư do lao động tạo
ra trong quá trình sản xuất, kinh doanh” ( trích: GT kinh tế thương mại, trang
374, GS,TS Đặng Đình Đào, Nhà sản xuất thống kê).
Lợi nhuận của doanh nghiệp được xác định như sau:
LN= DT-CP
10
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Trong đó:
LN là lợi nhuận của doanh nghiệp
DT là doanh thu của doanh nghiệp
CP là chi phí doanh nghiệp bỏ ra trong cả quá trình thực hiện các hoạt
động kinh doanh của mình.
Lợi nhuận của doanh nghiệp có thể được hình thành từ hoạt động kinh
doanh, từ hoạt động tài chính, từ các hoạt động kinh doanh khác.
Hệ số doanh lợi doanh thu thuần:
P2=LN/DS
Trong đó: P2 là tỷ suất lợi nhuận trên doanh số bán
DS là doanh số bán của doanh nghiệp được thực hiện trong kỳ
Chỉ tiêu này thể hiện một đồng doanh số bán mang lại bao nhiêu đồng lợi
nhuận trong kỳ cho doanh nghiệp. Thông qua chỉ tiêu này doanh nghiệp có thể
thấy được mặt hàng nào kinh doanh có hiệu quả, mặt hang nào không từ đó doanh
nghiệp có thể đưa ra những phương án kinh doanh các mặt hang hiệu quả hơn.
Tỷ suất lợi nhuận trên chi phí kinh doanh
P3=LN/CPKD
Trong đó: P3 là tỷ suất lợi nhuận trên chi phí kinh doanh
CPKD là tổng chi phí kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp
Chỉ tiêu này cho biết một đồng chi phí kinh doanh mà doanh nghiệp bỏ
ra mang lại bao nhiêu đồng lợi nhuận.
Hiệu quả sử dụng vốn:
Vốn kinh doanh là một trong những yếu tố đầu vào rất quan trọng để
đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động, thiếu vốn doanh nghiệp hoạt động kém
đi, hiệu quả thấp.
“ Hiệu quả sử dụng vốn là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử
dụng vốn của doanh nghiệp để đạt được kết quả cao nhất trong quá trình kinh
11
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét